بیماری آلزایمر یا دمانس، نوعی اختلال مغزی مزمن پیشرونده و ناتوان کننده است که با اثرات عمیق بر حافظه، هوش و توانایی مراقبت از خود همراه بوده و با نقص در تکلم ،انجام فعالیت های حرکتی ،شناخت مناظر یا افراد آشنا،اختلال عملکرد برنامه ریزی ،نوآوری ،سازماندهی و استدلال انتزاعی همراه است.

میزان شیوع بعد از سن 65 سالگی به ازای هر5سال ،دو برابر می شود به طوری که تا حدود50 درصد سالمندان بالای85 سال جامعه مبتلا به این بیماری هستند.

تا 40درصد بیماران مبتلا به آلزایمر دارای سابقه خانوادگی بیماری آلزایمر هستند ،در روند بیماری یک جهش ژنی به وقوع می پیوندد.

افزایش سن ،مهم ترین عامل خطر ابتلا به بیماری است. برآورد شده است تا سال2050، چهل و پنج میلیون نفر در سراسر جهان به آلزایمر مبتلا خواهند شد.

علائم بیماری آلزایمر

معمولا فقدان حافظه،اولین علامتی است که بروز می کند، با این حال حافظه دور، عملکرد بهتری نسبت به حافظه نزدیک دارد.

اختلال در تفکر انتزاعی به صورت کاهش ظرفیت تصمیم گیری، تمایز قائل شدن و به دلیل آوردن منطقی بروز می کند. همچنین کاهش در کنترل تکانه های پرخاشگری، تغییرات شخصیتی، اختلال خلقی، عدم تعادل هیجانی به صورت غمگینی، ناراحتی ،حالت پرخاشگری و تهاجم یا سرخوشی بی دلیل و نامناسب همراه با هذیان و توهم بروز می کند.

ازسوی دیگر ،مشکلات ارتباطی در این بیماران بسیار شایع است و همین امر باعث می شود، آنها نتوانند منظور خود را به درستی تفهیم کنند و اینجاست که نقش و اهمیت پرستار سالمند  در بیماران مبتلا به آلزایمر مشخص می شود.

آیا آلزایمر یک ببماری ژنتیکی است؟

به تازگی ،مطالعه ای در کشور آمریکا صورت پذیرفته است که این دیدگاه که چرا بعضی از مردم نسبت به دیگران دربرابر بیماری آلزایمر مقاوم تر هستند را توجیه می کند. این تحقیق توسط محققان در بیمارستان عمومی ماساچوست و وابسته به دانشگاه هاروارد (MGH) با همکاری دانشگاه آنتیوکیا، موسسه تحقیقات چشم Schepens ماساچوست وانسیتوی آلزایمر انجام شد.

طبق گفته محققان ،برخی از افراد که در اثر جهش ژنی به آلزایمر مبتلا می شوند، در اوایل بیماری خیلی زودتر علائم را نشان خواهد داد و در مقابل هسته ژنی برخی دیگر از افراد، خطر ابتلا به بیماری آلزایمر و سایر بیماری های مرتبط با زوال عقل را کاهش می دهد.

هرچندکه انتخاب طبیعی به عنوان نیرویی تصور می شود که سازگاری موجودات زنده با محیط اطراف آنها را تعیین می کنند اما محققان دانشگاه هاروارد دریافتند که انتخاب در سطح نورونها و سلولها پس از تقسیم سلولی هم نقش اساسی در ظهور بیماری آلزایمر دارد.

محققان می گویند، با افزایش سن ،میتوکندری موجود در سلول انرژی کمتری تولید می کند و میتوکندری ها با DNAخود، حالتی مانند همزیستی پیدا می کنند. میتوکندری ها از طریق مواد مغذی مانند گلوکز، انرژی سلولی تولید می کنند.

سلول های عصبی سالم به دنبال ایجاد رقابت از بین می روند زیرا سلول های عصبی مختل شده، به نوعی در این رقابت برنده می شوند.

در این راستا، یکسری اقداماتی وجود دارد که می تواند تا حد زیادی این روند نابودی را کاهش دهد. مداخلاتی از قبیل ورزش ،داروها و مواد مغزی می توانند باعث حفظ  عملکرد سلول های عصبی سالم شوند.

در صورتی که فشارخون دارید، به خوبی فشارخون خود را با دارو و رژیم غذایی کنترل نمایید، ورزش کنید و رژیم غذایی کم کالری داشته باشید تا روند ایجاد آلزایمر حتی در صورت وجود سابقه خانوادگی ، کند و یا حداقل روند پیشرفت آن به حداقل برسد. مطالعات اخیر حاکی از آن است که رژیم غذایی سالم قلبی یعنی رژیم غذایی سرشار از ماهیها، مغزها ، سبزیجات ، میوه ، غلات و حبوبات می تواند اثرات محافظت کننده در مقابل آلزایمر داشته باشد.

در اوایل بیماری آلزایمر افت حافظه و به خصوص حافظه کوتاه مدت رخ می دهد، به عنوان مثال فراموش کردن مکالمات اخیر یا پرسیدن مکرر یک سوال مشابه رایج است.

نوسانات خلقی، قضاوت ضعیف، تغییر ظاهر مانند بهداشت نامناسب فردی، پوشیدن لباس های کثیف و سردرگمی در مورد کارهایی که قبلا انجام می داده است، در بیماران مبتلا به آلزایمر دیده می شود.

در قدم اول در صورت مشاهده نشانه های آلزایمر باید سالمند توسط پزشک متخصص اعصاب معاینه شود و سایر مشکلات بهداشتی مانند مشکلات تیروئیدی یا عدم تعادل الکترولیتها بررسی شود.

تشخیص آلزایمر بر اساس معیارهای بالینی است و تست تشخیصی خاص و ویژه برای بیماری آلزایمر در دسترس نیست.

آلزایمر یک بیماری پیشرونده است اما پیشرفت آن، در هر فردی با فرد دیگر متفاوت است. نرخ بقای بیماران 3 تا 9 سال است اما بیمارانی هم دیده شده که تا20سال هم عمر کردند.

مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر امری مشکل است و نیاز به برقراری تعادل بین تلاش برای بهینه سازی استقلال بیمار و قبول مسئولیت مراقبت از بیمار است، مثلا بیمار ممکن است، کارهای خود را به خاطر نیاورد که می توان از یادداشت برای توجه به بیمار استفاده کرد.

مراقبت از سالمند مبتلا به آلزایمر

بسیاری از بیماران درگیر آلزایمر در منزل خود آرام تر هستند، زیرا محیط آشنا برای مراقبت از این بیماران مناسب بوده و پرستار متخصص در انجام فعالیت های روزمره از قبیل بهداشت فردی، آمادگی ذهنی و روانی ،انتقال و جابه جایی مراقب بیماران است.

همانطور که بیماری آلزایمر پیشرفت می کند ،بیمار ممکن است ،قادر به صحبت کردن، راه رفتن و شناخت دیگران نباشد، در این مرحله بهتر است، پرستار سالمند آموزش دیده، از وی مراقبت کنند تا مراقبت های روتین ،کنترل درد، تحویز دارو و تغدیه لوله ای و تزریقی در ساعت مقرر، انجام شود. پرستار میتواند به خانواده بیماران ،در سازگاری با وضعیت موجود کمک کرده و مشاوره در اختیار آنها قرار دهند.

مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر یا هر نوع زوال عقلی می تواند یک کار طولانی مدت، استرس زا باشد اما از آنجایی که درحال حاضر، هیچ درمانی برای آلزایمر و زوال عقل وجود ندارد، مراقبت از بیماران درگیر آلزایمر،بدون تردید بیشترین تاثیر را در کیفیت زندگی فرد بیمار ایجاد می کند.

مراقبت و پرستاری از شخصی که مبتلا به آلزایمر شده است ،می تواند یکسری تجربیات ناراحت کننده به همراه داشته باشد، فرد مبتلا ،گاهی رفتارهای آزاردهنده ،ناخودآگاه و ناراحت کننده از خود بروز می دهد که ممکن است ،باعث عصبانیت ،غم و اندوه مراقبین بیماران آلزایمری شود.

مزایای مراقبت از بیمار مبتلا به آلزایمر توسط پرستار مراقبت شامل:

۱.همراهی و خدمت کردن

۲.مستحکم تر کردن روابط عاطفی با اطرافیان بیمار مبتلابه آلزایمر

۳.توانایی حفظ استقلال بیمار درگیر آلزایمر با کمک پرستار مراقب

مراقبت از یک فرد بالغ مبتلا به اختلال شناختی، نیاز به مهارت ،توجه و برنامه ریزی دقیق دارد و پرستاران مراقب بیماران آلزایمر به خوبی نسبت به این قضیه واقف هستند.

تیم سیواپ در راستای ارائه خدمات آموزشی به خانواده سالمندان، در نظر دارد در لایوهای خود با دعوت از متخصصین طب سالمندی، اطلاعات خانواده ها درباره نگهداری از سالمند مبتلا به آلزایمر، دیابت، پوکی استخوان، مشکلات روحی و روانی سالمندان، مقابله با کرونا در سالمندان و سایر بیماریها و مشکلات سالمندان را مطرح نماید. لطفا پیج اینستاگرام ما را دنبال نمائید.

www.instagram.com/mysaveapp

نوشته لایو این هفته سیواپ در خصوص بیماری آلزایمر خواهد بود اولین بار در SaveApp. پدیدار شد.

روانشناسان شایع‌ترین مشکلات روحی و روانی در دوران سالمندی را اضطراب و برخی مشکلات خلقی مانند افسردگی می‌‌دانند. از این نظر سالمندان از زمره گروههای آسیب‌پذیر در جامعه به شمار می‌‌آیند که لازم است در جهت کاهش افسردگی و اضطراب یاری شوند.
سایر اختلال‌‌هایی که معمولا در دوران پیری شایع می‌‌شود عبارت است از: ترس از مرگ، احساس تنهایی، ناکامی، خستگی، استرس، افکار خودکشی، تغییر در الگوی خواب. البته همان طور که می‌‌دانید این اختلال‌ها غیر از بیماری‌‌های جسمانی  هستند که معمولا سالخوردگان با آنها دست و پنجه نرم می‌‌کنند. بیماری‌هایی نظیر ناراحتی‌‌های قلبی، دیابت، ناراحتی‌‌های گوارشی، عروقی و فشارخون … اما از بین اختلال‌‌های روانشناختی، افسردگی، به عنوان معمولی‌ترین مسایل احساسی و عاطفی در سنین سالمندی بروز می‌کند و معمولا در این سنین از دست دادن علاقه و انرژی، بیخوابی زیاد، ابراز شکایت و سرزنش خود در قالب افسردگی نمایان می‌‌شود.  متاسفانه مواردی مانند  مرگ همسر، اختلال در انجام وظایف و از دست دادن آزادی نیز از دلایل بروز افسردگی و مشکلات روحی و روانی در سالمندان است و تاسف بیشتر این است که احتمال موفقیت در خودکشی در سالمندان افسرده به مراتب بیشتر از جوانان  گزارش شده است.
همچنین  اختلالات اضطرابی نیز می‌‌تواند در سالمندان همچون هراس، وحشت زدگی و یا حتی علایمی از بیماری‌‌های غدد داخلی، تنفسی، قلبی و عروقی، را ایجاد کند که در این مواقع مراجعه افراد سالمند به مراکز بهداشتی و درمانی ضروری است.
همه ی این موارد نشان می‌‌دهند که ما  به عنوان فرزندان یا نوه‌‌ها و حتی به عنوان اطرافیان  افراد سالمند لازم است به آنها در بدست آوردن روحیه بهتر کمک کنیم.
اما چگونه؟ در این مقاله می‌‌خواهیم برخی از این راه کار‌‌ها را با شما در میان بگذاریم.

سالمند، کودک نیست

متاسفانه برخی از ما با سالمندان مانند کودکان رفتار می‌‌کنیم. به آنها امرو نهی می‌‌کنیم و فراموش کرده‌ایم که سالمند ناتوانی که با او طرف هستیم شان و مرتبه خاصی دارد که در رفتار با آنها باید مراقب به خطر نیفتادن آن شان و مرتبه باشیم. در بسیاری موارد  وقتی صحبت از مراقبت و نگهداری از پدر و مادر سالمندمان به میان می‌آید، گمان می‌کنیم چون آنها را دوست داریم، این مراقبت بسیار ساده است. برای همین با یک نگرش سنتی با آنها که پا به سن گذاشته‌اند، رفتار می‌کنیم؛ رفتارهایی که گاهی مناسب سن والدین سالمندمان (چه سالم و چه بیمار یا معلول) نیست. مراقبت از سالمند با استفاده از فناوریهای نوین نیز امکان پذیر شده است. سیواپ یک استارتاپ مراقبت از سالمندان تنهاست که توانسته است با استفاده از فناوری های نوین  نگرانی های خانواده ها را رفع نموده است.

گاهی اوقات ما سعی داریم همان‌طور که از فرزندمان مراقبت می‌کنیم، با آنها برخورد کنیم و فراموش می‌کنیم که ما هرگز نمی‌توانیم والد پدر و مادر خود باشیم و مراقبت از آنها مهارت‌های خاصی نیاز دارد. نکته مهم این است که این مهارت‌ها که باید در تک‌تک رفتارهای ما نمود داشته باشد، آموختنی هستند اما بیشترمان این مهارت‌ها را بلد نیستیم و صرفا با مهر و محبت هم نمی‌توان این مهارت‌ها را در خود ساخت. شاید اگر به طریقی یاد می‌گرفتیم که چه‌طور با فرد سالمند تنها در  خانواده رفتار کنیم، این همه گلایه و نارضایتی در خانواده‌مان به وجود نمی‌آمد.

 پیشنهاد بدهید نه دستور

بسیاری از مشتریان گردن بند مراقبتی سالمندان سیواپ طی تماس تلفنی مشکلات روحی و روانی سالمندان را ابراز می کنند. سیواپ در نظر دارد برای این مشکل شبکه اجتماعی سالمندان را ره اتدازی نماید. اگر می‌‌خواهید به سالمندان برای شرکت در کلاس‌‌ها یا دوره‌‌ها، یا وقت گذراندن با همسالان خود، توصیه‌‌هایی داشته باشید این توصیه‌‌ها حتما باید به شکل پیشنهاد به آنها داده شود نه به شکل دستور. آزادی عمل را از آنها نگیرید و فقط آنها را تشویق و ترغیب کنید تا برنامه‌ریزی‌‌های جدیدی برای خود داشته باشند. تجربه نشان می‌‌دهد که دستور دادن و حکم صادر کردن برای سالمندان، آنها را افسرده و ناامید خواهد کرد و حتی باعث خواهد شد که مقاومت کرده و حالت دفاعی به خود بگیرند و بخواهند جایگاه قبلی خود را به رخ شما کشیده یا دوباره بدان برگردند. در حالی که توان آن را هم ندارند و سرانجام ناامیدتر و افسرده شوند.

انتقال حس مفید بودن

دوره سالمندی هم مانند هر دوره دیگری در زندگی خصوصیات و دغدغه‌های مربوط به خود را دارد  به طور خلاصه، شاید بتوان تنها یک نکته مهم را در مورد رفتار با سالمندان اشاره کرد. آن نکته مهم این است که ما باید همواره در ذهن خود یادآوری کنیم که این سالمند (پدر، مادر یا هر عضو دیگر خانواده) به دلیل ضعف قوای جسمانی و آسیب‌پذیری در برابر بیماری‌ها به شدت نگران و مضطرب است که مبادا سلامت او به مخاطره بیفتد. از سوی دیگر و علاوه بر این نگرانی، به خاطر تغییر شرایط زندگی و کم‌مشغله‌‌تر شدن نسبت به گذشته‌ها، این افراد تا حدی دچار کاهش اعتماد به نفس می‌شوند. بنابراین همواره در تلاش‌اند و با این درگیری ذهنی می‌کوشند که به خود و اطرافیان بگویند هنوز هم مانند گذشته فرد موثری هستند. حالا اگر ما خودمان به اشکال مختلف، به فرد سالمند کمک کنیم که از نظر ذهنی، آسودگی اینکه هنوز جایگاه قبلی، یعنی موثر و مفید بودن را دارد؛ در نتیجه از اضطراب سالمند کم شده، جایگاه خود را در مخاطره نمی‌بیند و دچار کاهش اعتماد به نفس نمی‌شود. همان‌طور که شما و دیگر کسانی که در خانواده‌شان فرد سالمندی را دارند، به وضوح مشاهد می‌کنید وقتی به هر دلیلی جایگاه قبلی والدین شما که در دوران طولانی بزرگسالی آن را به سختی تثبیت کرده بودند، در معرض آسیب قرار می‌گیرد، فرد سالمند به دنبال به دست آوردن آن جایگاه قبلی، ممکن است به حوزه‌هایی وارد شود که شاید برای شما و یا بعضی از افراد خانواده ورود به این حوزه نوعی دخالت تعبیر شود و یا تا حدی هضم سخت باشد؛ مثلا مادر شما چنین قصدی ندارد که در امور تربیت فرزند شما و یا روابط خانوادگی‌تان دخالت کند، بلکه فقط می‌خواهد نشان دهد که هنوز هم مثل گذشته فردی مفید و توانمند است که دیگران می‌توانند به او رجوع کرده و در حوزه‌های مختلف از او نظر بخواهند. اگر هر کدام از ما برحسب علاقه، توان و تخصص سالمندمان، جایگاهش را به او تقدیم کنیم و با رفتارمان به او نشان دهیم که هرگز از نظر ما به فردی سربار و غیر موثر تبدیل نشده است، بسیاری از مسایل و مشکلات‌مان حل خواهد شد.
اکثر سالمندان توانمندی‌‌های خاصی دارند. اگر به آنها این فرصت و موقعیت را بدهیم که توانایی خود را به نوجوانان و کودکان محله یا فامیل بیاموزند، احساس مفید بودن آنها را افزایش داده‌ایم. یا اگر مثلا می‌‌توانند به کودک ما دیکته بگویند یا در حساب ساده به آنها کمک کنند خوب است که از آنها کمک بگیریم.

کدام فرزندان؟

آیا فرزندی که از والدین خود محبت دریافت نکرده، می‌‌تواند در سالمندی به آنها رسیدگی و محبت کند ؟ خوب یا بد، تحقیقات نشان داده‌اند که  شیوه رفتار با والدین در سن پیری و ارتباط فرزندان با آنها تا حد زیادی به شرایط خانوادگی سال‌‌های قبل و حتی تا دوران کودکی برمی‌گردد. در مواردی که فرزندان همیشه از محبت پدر و مادر برخوردار بوده‌اند و احساس خلا عاطفی نمی‌کنند، خود را مدیون آنها دانسته و با مهربانی و احساس قدرشناسی سعی می‌‌کنند تا هر کاری که از دست‌شان بر می‌‌آید، برای آنها انجام دهند.اما در خانواده‌‌هایی که فرزندان همیشه از بدرفتاری‌‌های جسمی و روحی رنج برده‌اند و در جو خانه فقط تنبیه، سرزنش، ناراحتی و بی‌توجهی حاکم بوده است، وابستگی عاطفی چندان قوی با والدین ندارند و یا اینکه خیلی کم به آنها ابراز محبت می‌‌کنند.
به عبارت بهتر، آنها نمی‌توانند عشق و علاقه‌ای را که دریافت نکرده‌اند، تقدیم کنند و در واقع قادر به انجام آن نیستند، چون هیچ‌وقت، چیزی در این زمینه یاد نگرفته‌اند. این گروه از فرزندان، از طرف دیگر از نوعی فشار اجتماعی شدید نیز رنج می‌‌برند که باید والدین را دوست داشت و به کارهای آنها رسیدگی کرد، صرف نظر از اینکه نوع رفتار آنها چگونه بوده است. این فشار اجتماعی یک نوع احساس گناه را در آنها به وجود می‌‌آورد و این حس را منتقل می‌‌کند که: حالا که آنها پیر شده‌اند و گذشته‌‌ها گذشته، تو می‌‌توانی ناراحتی‌‌ها را فراموش کنی و آنها را ببخشی و از آنها مراقبت کنی. اما متاسفانه چنین فرزندانی قادر به این کار نیستند. ایکاش ما از جوانی بتوانیم با محبت به اطرافیان و خصوصا فرزندانمان و ایجاد حس احترام به بزرگترها، شرایط بهتری را برای سالخوردگی خود آماده کنیم.

مشاوره

اگر سالمند مورد نظر شما، حتی بعد از این که شیوه کلامی و رفتاری شما تغییر کرد باز هم افسرده باقی ماند لازم است او را نزد مشاور ببرید. شاید حرف‌‌هایی هست که او نتواند به شما بگوید و یا کمکی لازم دارد که انجام آن از عهده متخصص برآید نه شما. بنابراین بستری فراهم کنید که بتواند با یک متخصص صحبت کند و مسائل‌اش را حل کند.
به هر حال افسردگی برای سالمند، خطرات و مسائل خود را در پی خواهد داشت. خانواده هایی که از سالمند خود در منزل نگهداری می کنند می توانند از بخش مشاوره تلفنی 24 ساعته سیواپ یا از سرویس همدمم استفاده نمایند تا ارتباط بهتری با سالمند خود داشته باشند.

زندگی والدین سالخورده با فرزندان

هرگز اجازه ندهید که والدین سالخورده‌تان به خانه سالمندان بروند بلکه آنها را در کنار خود نگهداری کنید.
من این توصیه را نه تنها به عنوان یک روانشناس به اطرافیان خود  می‌‌کنم. بلکه واقعا معتقدم هر قدر هم که زندگی ما سخت باشد باز هم می‌‌توانیم از والدین‌مان مراقبت و نگهداری کنیم. حتی توصیه‌ام به فرزندانی که از والدین خود محبتی هم ندیده‌اند همین است. اما در چنین وضعیتی به والدین سالمند هم توصیه می‌‌کنم توقع خود را از فرزند پایین بیاورند و او را محدود و آشفته نکنند تا بتوانند درکنار هم زندگی کنند. من می‌‌دانم که بسیاری از سالمندان در فرزندان خود ایجاد احساس گناه می‌‌کنند و آنها را با نیش و کنایه یا توقعات بیش از حد می‌‌آزارند. اما گفتگو می‌‌تواند در این موارد کمک کننده باشد. فرزندان باید شرایط خودو همسر و فرزندان خود را برای والدین توضیح دهند و از آنها بخواهند که تا حدی که میسر است خود را با شرایط منزل آنها تطبیق دهند. همسر و فرزندان هم لازم است همین کار را انجام بدهند و خود را با سالمندی که به منزل آنها می‌‌آید تا حد امکان هماهنگ کنند. اگر این کار صادقانه انجام بشود مطمئنا می‌‌تواند محصولات خوبی هم بدهد. یعنی به مرور علاقه فی‌مابین افزایش یابد و محبت و کمک متقابل به هم نیز بیشتر بشود.

سخن آخر

سخن آخر این که پیر شدن و کهنسالی اصلا چیز بد و منفوری نیست. بلکه مرحله خاصی از زندگی است که باید به خوبی تجربه و از آن گذر شود. افراد سالمند مانند یک صندوقچه پر از جواهر هستند. این جواهرات همان تجربه‌‌ها و داشته‌‌های معنوی و فهم و شناخت آنها از زندگی است. اگر قفل این صندوقچه با محبت باز شود جواهرات موجود در آن می‌‌تواند سخاوتمندانه در اختیار اطرافیان قرار گیرد اما اگر به صندوقچه آسیبی وارد بیاید شاید هرگز جواهرات آن هم رو نشود و مورد استفاده قرار نگیرد. ما به عنوان افراد میانسال یا جوان باید از همین حالا خود را برای دوران کهنسالی آماده کنیم و بدانیم می‌‌خواهیم  چه جواهری را به اطرافیان خود هدیه دهیم. سالمندان هم لازم است جواهر‌‌های خود را ( نه تنها بیماری‌‌ها و ناکامی‌‌ها و نارضایتی‌‌ها و… ) را برای اطرافیان آماده کنند تا زندگی سالم‌تر و شاد‌تری را در کنار خانواده خود داشته باشند.

نوشته مشکلات روحی و روانی سالمندان درمنزل اولین بار در SaveApp. پدیدار شد.